PUTTEN – Puttense boeren zijn maandagavond in actie gekomen tegen de nieuwe stikstofplannen van het kabinet. Tussen de trekkers stonden opvallend veel jonge boeren en boerinnen. Zij protesteren niet voor de vorm, maar omdat zij vrezen dat hun toekomst op het erf langzaam wordt afgepakt.
Generaties werk onder druk
Voor veel boeren in Putten gaat het niet alleen om cijfers, regels of Haagse brieven. Het gaat om een bedrijf dat vaak al generaties in de familie zit. Om ouders, grootouders en kinderen die samen iets hebben opgebouwd. Een erf, een stal, grond, vee en een manier van leven die niet zomaar te vervangen is door ander werk.
Juist daarom doet de nieuwe stikstofaanpak zoveel pijn. Boeren vrezen dat zij straks zo ver moeten inkrimpen dat hun bedrijf niet meer rond te rekenen is. Sommige boeren zijn hun bedrijf al kwijtgeraakt. Anderen zien geen andere keuze dan stoppen, in de hoop er nog het beste van te maken. Voor jonge boeren voelt dat extra hard. Zij willen verder, maar krijgen naar eigen zeggen geen zekerheid over de vraag of dat nog kan.
Jonge boeren aan de kant van de weg
Bij de actie waren veel jonge Puttenaren aanwezig. Melkveehouders, opvolgers en jonge gezinnen die normaal niet snel de straat op gaan. Nu stonden ze er wel. Langs de A28. Niet omdat ze willen dwarsliggen, zeggen ze, maar omdat ze proberen te redden wat er nog te redden valt.
Naomi van Kempen, actief in de melkveehouderij, ziet vooral onzekerheid. Voor haar en andere jonge boeren gaat het om toekomst, werk en bestaansrecht. Zeven jaar geleden stonden boeren al op het Malieveld. Nu is er volgens hen nog steeds geen echte duidelijkheid. “Alle boeren stoppen, dat kan niet”, klinkt het tussen de actievoerders.
Ook jonge boeren als Wiecher, Lukas en Bram maken zich zorgen. Zij willen niet de generatie zijn die het familiebedrijf moet sluiten. Niet omdat het werk niet meer goed wordt gedaan, maar omdat landelijke regels het bedrijf onhaalbaar maken.
Waarom ze protesteren
De actie richt zich tegen de stikstofbrief van landbouwminister Jaimi van Essen. In die brief staan plannen om Nederland van het stikstofslot te halen. Dat moet ruimte geven aan natuurherstel, woningbouw en vergunningen. Maar voor boeren rond natuurgebieden zoals de Veluwe voelen de maatregelen als een zware klap.
De zorgen gaan onder meer over forse uitstootreductie, stikstofzones rond kwetsbare natuur, een norm van maximaal 2,6 grootvee-eenheden per hectare en een ammoniaknorm per fosfaatrecht. Puttense boeren zeggen dat zij hierdoor soms meer dan de helft moeten inkrimpen. Voor veel bedrijven is dat volgens hen geen aanpassing, maar het einde.
Daarbij speelt nog iets. Boeren geven aan dat zij de afgelopen jaren al veel hebben gedaan om uitstoot te verminderen. Volgens hen wordt een deel van die eerdere inspanning niet goed meegewogen, omdat vooral naar de periode vanaf 2019 wordt gekeken. Dat voelt voor hen alsof eerder genomen stappen nu worden weggestreept.
Meer dan de boer alleen
De boeren benadrukken dat dit niet alleen een probleem is van agrariërs. Als boerenbedrijven verdwijnen, raakt dat ook de lokale economie. Loonbedrijven, veevoerleveranciers, monteurs, transporteurs, dierenartsen, accountants, bouwbedrijven en andere ondernemers zijn verbonden met het boerenleven rond Putten.
Volgens de actievoerders kan één stoppend bedrijf dus veel meer losmaken dan alleen een leeg erf. Minder boeren betekent minder werk in de hele keten. Dat domino-effect baart hen zorgen. Putten is geen dorp waar landbouw losstaat van de rest. Het buitengebied, de bedrijven en de lokale economie zijn op veel plekken met elkaar verweven.
Afhankelijk van Den Haag
De sleutel ligt volgens de boeren niet in Putten, maar in Den Haag. De gemeente kan luisteren, meedenken en signalen doorgeven. Maar de grote keuzes over stikstof, vergunningen, natuurzones en normen worden landelijk gemaakt.
Juist dat maakt de machteloosheid groot. Boeren voelen dat hun toekomst wordt bepaald door politieke besluiten waar zij zelf weinig grip op hebben. Zij vragen niet om stilstand, zeggen ze, maar om haalbare regels en eerlijke duidelijkheid. Nu overheerst vooral onzekerheid.
De actie in Putten is bewust rustig gehouden. Boeren willen laten zien hoe hoog de nood is, zonder inwoners tegen zich in het harnas te jagen. Toch is de boodschap stevig en kan die nog steviger worden zonder reactie. Voor hen staat er meer op het spel dan een bedrijf. Het gaat om generaties werk, een manier van leven en de vraag of jonge boeren in Putten nog een toekomst hebben. En of andere Puttenaren nog een toekomst hebben.
Foto: Naomi van Kempen met haar vader en vriendengroep, de duimen omlaag voor de plannen van Den Haag.
