Aanleiding
In de nacht van 30 september op 1 oktober 1944 beschoten verzetsleden vanuit een hinderlaag een personenauto van de Duitse Wehrmacht. In de auto bevonden zich twee Duitse officieren en twee korporaals. Tijdens het vuurgevecht kwam één officier om het leven, een ander raakte zwaargewond en overleed de volgende dag in Harderwijk. De verzetsgroep nam de officier korte tijd gevangen, maar liet hem de volgende dag weer vrij. Ondanks dit gebaar besloot de Duitse bezetter tot harde represailles.
De razzia
Op last van generaal Friedrich Christiansen werd Putten omsingeld door Duitse troepen. Vrouwen en kinderen werden uit hun huizen gedreven en naar de kerk gebracht. De mannen werden gescheiden en opgesloten in een school en een eierhal. Zeven mensen werden ter plekke doodgeschoten, waaronder één vrouw.
Op 2 oktober 1944 werden vrijwel alle Puttense mannen tussen de 18 en 50 jaar weggevoerd naar concentratiekamp Amersfoort. Kort daarna volgde deportatie naar Duitse concentratiekampen, met name Neuengamme.
Na de afvoer van de mannen werden vrouwen en kinderen geëvacueerd. Meer dan honderd woningen in Putten werden in brand gestoken, waardoor grote delen van het dorp werden verwoest.
Slachtoffers
In totaal werden 659 mannen weggevoerd.
- 58 werden in Amersfoort vrijgelaten
- 601 werden gedeporteerd naar Neuengamme
- Slechts 48 mannen keerden na de bevrijding levend terug naar Putten
- Vijf van hen overleden kort daarna alsnog aan de gevolgen van ontberingen
Uiteindelijk kostte de razzia het leven aan 552 Puttense mannen. Daarnaast worden ook Puttenaren herdacht die buiten de razzia om door oorlogshandelingen omkwamen, waaronder Joodse slachtoffers.
Herdenken en herinneren
De razzia liet diepe wonden na in de Puttense gemeenschap. Deze wonden zijn tot op de dag van vandaag voelbaar. Jaarlijks vindt op en rond 2 oktober een stille herdenking plaats bij het monument De Vrouw van Putten en in de Herdenkingshof.
In 1992 werd aan de Dorpsstraat de Gedachtenisruimte Oktober 1944 geopend. In deze ruimte wordt het verhaal van de razzia verteld aan de hand van beeld, tekst en namen. Op plaquettes staan de namen van de omgekomen mannen vermeld. De gedachtenisruimte vormt een plek van bezinning, herinnering en overdracht aan volgende generaties.
Daarnaast zijn er op verschillende locaties in en rond Putten luisterplekken ingericht, onderdeel van de Liberation Route Europe. Hier kunnen bezoekers verhalen beluisteren van mensen die de gebeurtenissen van dichtbij hebben meegemaakt.
Blijvende betekenis
De Razzia van Putten staat symbool voor de verwoestende impact van oorlog op een dorpsgemeenschap. Het is een verhaal van verlies, maar ook van herinnering, waakzaamheid en het doorgeven van geschiedenis. Putten herdenkt niet alleen de slachtoffers, maar vertelt hun verhaal – opdat het nooit wordt vergeten.
