PUTTEN – Het is één van de meest mysterieuze en indrukwekkende uitvindingen uit de oudheid: het Antikythera-mechanisme. Een apparaat van ruim 2000 jaar oud dat door wetenschappers wordt gezien als de eerste analoge computer ter wereld. Wat weinig mensen weten: in Putten staat een volledig werkende replica, met de hand gebouwd door dorpsgenoot Wim Horseling. Het is bovendien een stuk geschiedenis in Putten waar zelfs het Puttens Historisch Genootschap tot nu toe nog nooit over geschreven heeft.
Na acht jaar tekenen, rekenen, draaien en frezen is het hem gelukt. Tand voor tand. As voor as. Met een precisie die doet denken aan moderne hightech, maar dan uitgevoerd in een werkplaats aan huis. En nu, 125 jaar na de vondst van het originele mechanisme, deelt Wim zijn werk en zijn verhaal met het publiek.
Op maandag 11 en 18 mei 2026 geeft hij samen met wetenschappers en makers een lezing in De Aker in Putten.
Een Puttenaar met liefde voor techniek
Wim Horseling is geen professor of archeoloog. Hij is een Puttenaar met een diepe interesse in techniek en geschiedenis. Jarenlang werkte hij als werkplaatschef bij een baggerbedrijf, later onderdeel van Damen. Daar draaide alles om lagers, passingen en precisie: onderdelen die tot op de honderdste millimeter moesten kloppen.
Die liefde voor nauwkeurigheid nam hij mee. Ook nadat hij in 1997 werd getroffen door een herseninfarct en later opnieuw werd geconfronteerd met gezondheidsproblemen. Het leven ging een versnelling lager, maar zijn nieuwsgierigheid bleef.
Tijdens zijn werk op een scheepswerf in Pakistan zag hij ooit enorme machines in een hal staan. “Later, als ik groot ben,” dacht hij toen, “ga ik juist hele kleine dingen maken.”
Van grote machines naar fijne tandwielen
Die gedachte liet hem niet meer los. Wim verdiepte zich in stoommachines, draaibanken en tandwielen. Hij kocht een oude freesbank van Artillerie Inrichtingen (A.I.), een Nederlands bedrijf met een lange geschiedenis in precisietechniek. Machines die ooit werden gebruikt voor defensie, maar later ook voor technische opleidingen en vakmanschap.
Op zijn computer draaide een screensaver met een tandwielmechanisme. Dat mechanisme bouwde hij na, puur uit interesse. Niet veel later rolde hij via kunstenaars en technici in grotere projecten, zoals de Orbit in ziekenhuis St Jansdal in Harderwijk: een grote, speelse bol die kinderen helpt hun weg te vinden door het ziekenhuis. Alleen al dat project kostte hem zo’n 600 uur werk.
Daarna besloot hij: nu ga ik iets voor mezelf maken.
Lees verder onder de foto’s
Het geheim van Antikythera
Tijdens een ziekenhuisbezoek kreeg Wim een tip van een arts: “Dan moet je het Antikythera-mechanisme eens bekijken.” Dat bleek het begin van een jarenlange zoektocht.
Het Antikythera-mechanisme werd in 1901 bij toeval gevonden door sponsduikers bij een Grieks eiland. Het lag tussen bronzen beelden en vazen op de zeebodem, meer dan 2000 jaar oud. Lange tijd wist niemand wat het precies was.
Pas ruim een eeuw later, dankzij CT-scans, werd duidelijk dat het ging om een uiterst verfijnd mechanisch apparaat: een systeem van tandwielen dat gebruikt werd voor het voorspellen van astronomische posities en verduisteringen. Het mechanisme kon de standen van zon, maan en planeten berekenen en werkte met complexe cycli zoals de Metonische cyclus van 19 jaar en de Saroscyclus voor zons- en maansverduisteringen.
Het was zó geavanceerd dat vergelijkbare techniek pas weer in de 18e eeuw opdook.
Een unieke, volledig werkende replica
Er bestaan wereldwijd meerdere replica’s en reconstructies van het Antikythera-mechanisme. Sommige zijn museaal, andere tonen slechts een deel van de werking. Maar een werkelijk volledig werkende replica is ongelooflijk zeldzaam.
Die heeft Wim Horseling uit Putten wél gebouwd.
Na acht jaar werk maakte hij een mechanisme met ongeveer zestig tandwielen, volledig met de hand vervaardigd en functionerend zoals de oude Grieken het bedoeld hadden. Zijn reconstructie laat zien hoe de tandwielen in elkaar grijpen om astronomische cycli na te bootsen, bekeken vanuit het aardse perspectief van ruim twee millennia geleden.
Tijdens chemo en tussen ziekenhuisbezoeken door werkte hij gestaag verder. Gedreven door verwondering en door de vraag: hoe kon dit ooit gemaakt zijn?
In mei 2024 werd het mechanisme onthuld in Theater Stroud. Opmerkelijk genoeg precies 125 jaar na de vondst van het originele wrak, en zelfs op dezelfde datum: 17 mei.
Lezingen in Putten
Nu krijgen Puttenaren de kans om dit bijzondere stuk geschiedenis van dichtbij te zien en het verhaal erachter te horen.
Op maandag 11 en 18 mei 2026 organiseert Wim Horseling lezingen in De Aker aan het Fontanusplein. Professor dr. Rien van de Weijgaert verzorgt de wetenschappelijke duiding, met beeld en geluid van Martien Jansen.
Een avond over geschiedenis, techniek en menselijke nieuwsgierigheid. En vooral het bewijs dat een wereldwonder niet alleen in musea thuishoort, maar ook gewoon in Putten met de hand gebouwd kan worden.
Meer info
- 11 en 18 mei 2026
- inloop 19:00 & aanvang 20:00
- De Aker, Fontanusplein 2, Putten
- Lezing: Prof. Dr. Rien van de Weijgaert
- Entree 8 euro (incl. consumptie)
- Kaartverkoop aan de deur
