Putten – Vandaag, op 27 januari, de dag waarop Auschwitz in 1945 werd bevrijd, kwamen mensen om 17:00 uur samen bij het monument Sarah bij Kasteel de Vanenburg. Hier werd stilgestaan bij het Joodse werkkamp dat tijdens de Tweede Wereldoorlog op deze locatie gevestigd was. De herdenking, georganiseerd door Stichting Samen Verder Putten, was een moment van reflectie en een indringende herinnering aan de impact van de Holocaust, zelfs op lokaal niveau.
Het Joodse werkkamp: een vergeten verhaal
In april 1942 werden ongeveer 125 Joodse mannen naar het werkkamp bij Kasteel de Vanenburg gebracht. Onder relatief milde omstandigheden begonnen ze met (zwaar) werk, zoals het afgraven van zandhopen en straatwerkzaamheden. Naarmate de oorlog vorderde, werd het regime echter strenger. Op 2 oktober 1942, exact twee jaar voor de razzia werden de mannen vanuit Putten gedeporteerd naar Westerbork en later naar vernietigingskampen zoals Auschwitz en Sobibor. Slechts Ă©Ă©n man overleefde het kamp en emigreerde uiteindelijk naar Canada.
Een emotionele ceremonie
De herdenking werd gekenmerkt door beknopte en duidelijke toespraken en rituelen die diepe indruk maakten. Lion Tokkie, een nazaat van een gevangene uit Ă©Ă©n van de werkkamppen (Erica, Drenthe), deelde zijn persoonlijke verhaal. Hij vertelde hoe zijn grootvader op hetzelfde transport naar Auschwitz zat en hoe hij zelf de herinnering aan deze geschiedenis levend wil houden. Tijdens de ceremonie sprak hij het gebed Kaddisj uit, een Joods gebed ter nagedachtenis aan de overledenen.
Bij de onthulling van het monument in 2017 benadrukte opperrabbijn Jacobs al het belang van niet wegkijken in tijden van onrecht. “Het wegkijken is de grootste fout die mensen maken,” stelde hij. Deze boodschap blijft vandaag de dag net zo krachtig.
Een overlevende van de Holocaust zei ooit tegen Michel Kooij (Voorzitter Stichting Samen Verder Putten): “Ik hoef de mensen die mij dit hebben aangedaan niet te vergeven, want ik heb ze nooit gehaat.” Deze woorden geven het belang aan van herinneren zonder haat, maar met een focus op leren en verbinden.
Het monument Sarah
Het kunstwerk bij Kasteel de Vanenburg, ontworpen door Michel Kooij uitgevoerd door Gerrit van Emous, staat symbool voor nieuw leven dat ontspringt uit de ellende van het verleden. De wortels die in prikkeldraad overgaan en uiteindelijk olijfbladeren vormen, vertellen het verhaal van lijden, hoop en de verbinding tussen het verleden en de toekomst. Tijdens de herdenking werd opnieuw duidelijk hoe belangrijk dit monument is voor het bewaren van de herinnering aan de Holocaust.
Minder bekend in Putten
Hoewel het kamp zich op Puttense bodem bevond, is het verhaal ervan relatief onbekend onder de lokale bevolking. Pas zo’n 15 jaar geleden ontdekte initiatiefnemer Michel Kooij het volledige verhaal van het werkkamp bij Kasteel de Vanenburg. Tijdens gesprekken met omwonenden kreeg hij vaak het antwoord op de vraag waarom het relatief onbekend is: “Wij keken liever de andere kant op, wij hadden wat anders aan ons hoofd.”
Volgens Jan van den Hoorn, voorzitter van de stichting Oktober 44, komt dit ook doordat de gevangenen gĂ©Ă©n inwoners van Putten waren. “Het waren geen inwoners van Putten en daarom lokaal dus bij de nieuwe generaties minder bekend,” aldus Van den Hoorn.
De herdenking van vandaag, die nog maar net is afgerond, was een krachtig eerbetoon aan de slachtoffers van het Joodse werkkamp bij Kasteel de Vanenburg. EĂ©n ding is zeker: het verhaal van deze vergeten geschiedenis mag nooit verloren gaan.
Gemist? Volgend jaar is deze bijzondere herdenking er weer.
